اتوکلاو

برخی بر این باور هستند که اتوکلاو کلاس b تنها مربوط به حوزه دندان پزشکی نمی باشد زیرا اتاق های جراحی ،ارتوپد ها،متخصصین زنان و زایمان و شمار بسیاری از جامعه پزشکی به این کلاس از اتوکلاو ها احتیاج دارند پس می توان نتیجه گرفت اتوکلاو کلاس b جامع و کامل ترین نوع از لحاظ ساختاری در بین انواع کلاس اتوکلاو است. اتوکلاو آزمایشگاهی در مدل ها و شکل های داخل استوانه ای و داخل 4 گوش تولید میشوند که این فرصت را فراهم میکند که از بیشترین فضای داخل اتوکلاو استفاده کرد .اتوکلاو دندان پزشکی نوع b نسل جدیدی از خانواده استریل کننده ها میباشد که با به کارگیری از تکنولوژی محیط خلا و فشار بخار،عملکرد بالایی را در اتوکلاو کلاس b را فراهم می کند.

به منظور مدیریت و بی خطرسازی پسماندهای عفونی، سیستم اتوکلاو (استریلیزاسیون) مورد استفاده قرار خواهد گرفت. این سیستم که جزء روش­های غیر سوز و در حقیقت عمل استریل سازی پسماندهای عفونی را انجام خواهد داد، در حال حاضر بهینه­ترین روش مدیریت پسماندهای عفونی در دنیا محسوب شده و به طور گسترده در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه مورد استفاده قرار می گیرد. اتوکلاو یکی از تجهیزات مورد نیاز در اکثریت مراکز درمانی می باشد. این سیستم به منظور استریل تجهیزات استفاده می شود و برمبنای فشار و دما عملیات استریل را انجام می دهد. به طور کلی تمام مواد غیر عفونی و عفونی آلوده شده با عوامل بیولوژیک شامل بقایای نمونه های محیط کشت تلقیح شده، پاتوژن های رشد کرده ، سلول های انسانی ، حیوانی و گیاهی ، مواد آلوده شده به مدفوع انسان یا حیوان، محصولات خونی انسان و حیوان و... می توانند اتوکلاو شوند. موادی مثل داروهای سرطان زا، رادیو ایزوتوپ ها، مواد شیمیایی سمی، مواد شیمیایی قابل تبخیر یا هر ماده خطرناک دیگری را که ممکن است در اثر حرارت تبخیر شود و انتشار یابد نمی توان اتوکلاو بیمارستانی کرد. به طور کلی مواد قابل اشتعال ، واکنش پذیر خورنده ، سمی یا مواد رادیو اکتیو نباید اتوکلاو شوند.

مراحل بی خطرسازی پسماند عفونی در اتوکلاو بیمارستانی

مرحله ۱: پیش خلأ یا وکیوم سازی (اکسیژن موجود در رآکتور تخلیه شده و فشار منفی خواهد شد.)

مرحله ۲: تزریق بخار به درون رآکتور (افزایش دما و فشار سیستم)

مرحله ۳: نگهداری بخار و عمل استریلیزاسیون در اتوکلاو بیمارستانی

مرحله ۴: اگزاست یا خروج بخار موجود در رآکتور (کاهش فشار و دمای سیستم)

مرحله ۵: مرحله یکسان سازی یا وکیوم بریکر (افزایش فشار تا برابر سازی با فشار محیط)

۲- چه نکاتی هنگام کار با اتوکلاو بخار باید رعایت شود؟
اثر بخشی اتوکلاو بستگی به زمان, دما و مسیر تماس بخار با مواد عفونی دارد. بنابراین برای استریل کردن کامل و موثر و همچنین جهت عملکرد صحیح اتوکلاو پیشنهاد می شود:

 بیشتر از سه چهارم کیسه اتوکلاو پر نشود.
  مواد نوک تیز نباید در داخل کیسه اتوکلاو بخار قرار داده شوند بلکه باید در ظروف مخصوص زباله های نوک تیز جمع آوری شده و به عنوان زباله های تیز و برنده دفع گردد.
 کیسه ها, مواد و وسایل مورد نظر جهت استریل شدن در اتوکلاو باید به صورت شل(Loose) و آزاد بسته بندی شوند تا جریان بخار آب بتواند آزادانه در آن جریان داشته باشد.
 اقلام طوری قرار داده شوند که بخار به تمامی نقاط آنها برسد.
 ظروف شیشه ای باید روی کناره خود قرار داده شوند تا هوا بتواند جای خود را با بخار عوض کند.
بخار نمی تواند در چربی ها نفوذ کند بدین ترتیب وسایل آلوده به چربی باید از طرق دیگری استریل شوند.
ظروف حاوی مایع را نباید پر کرد بلکه باید یک دوم تا یک سوم اتوکلاو بخار خالی باشد این کار مانع از خارج شدن مایع از ظرف هنگام جوش آمدن می شود.

حداقل زمان لازم جهت اتوکلاو کردن ۴۵ -۳۰ دقیقه می باشد برای مثال جهت استریلیزاسیون محلول ها و ویال های کار باDNA، ۲۰ دقیقه و دمای ۱۲۱ درجه کافی است و برای وسایل و مواد کار باRNA, 45 دقیقه و دمای ۱۲۱ درجه کافی می باشد اما مواد عفونی خطرناک تر مثل محیط های کشت تلقیح شده یا نمونه های عفونی  در اتوکلاو (مثل میکروب سل) باید به مدت یک ساعت اتوکلاو شوند. لازم به ذکر است که استفاده از دماهای بیشتر از میزان لازم و مدت زمان طولانی تر تفاوتی در نتیجه حاصل ندارد, پس بهتر است از دما و زمانی که طبق دستورالعمل لازم است، پیروی گردد.

اتوکلاو باید در داخل آزمایشگاه وجود داشته باشد. اگر اتوکلاو در خارج از آزمایشگاه قرار داشت مواد و وسایل مورد نظر باید در ظروف ضد نشت و قابل استریل کردن بسته بندی شده و به اتوکلاو منتقل شوند.

این سری از اتوکلاو ایرانی شبیه زودپز میباشند. در این دستگاه توسط پیچ هایی از پایین بسته میشود. دستگاه مجهز به فشار سنج برای کنترل فشار میباشد.

در این دستگاه منبع حرارتی خارجی باید وجود داشته باشد.اتوکلاو بخار به دلیل قیمت مناسب  و کاربری اسان یکی از مرسوم ترین روش های استریل میباشد 

اتوکلاو ایراینی سری N در ابتدا بخار تولید میکنند و بعد اززمان مشخص به دمای انتخابی 121 تا 134 میرسند و در مرحله بعد بخار را تخلیه کرده و شروع به خشک کردن میکنند

اتوکلاو های کلینیکال درب از روبرو:

این نوع اتوکلاوها در آزمایشگاه ها به دلیل کاربرد اسان بصورت گسترده ای بکار میرود و در ظاهر شبیه به جعبه هستند و مجهز به کندانسور اب به بخار برای میکروب زدایی  و صفحه نمایشگر فشار و دما میباشند

این نوع اتوکلاو ها ازنظر حجمی ممکن است بسیار بزرگ باشد و برای استریل سازی مواد و وسایل بیمارستانی استفاده گردد 

اتوکلاو ایرانی درب از روبرو به چهار دسته اتوکلاو های کلینیکال, بیمارستانی, کلاس B, دندانپزشکی میتوان تقسیم کرد 

مشخصات اتوکلاو بیمارستانی :

دارای قابلیت استفاده از سیستم بخار مرکزی مجتمع و یا قابلیت ارائه با مولد بخار برقی و یا دارای هر دو قابلیت (دو منظوره) در  اتوکلاو بیمارستانی وجود دارد

درب کشویی پنوماتیک افقی در دو مدل یک درب و دو درب

سیکل کامل استریل شامل مراحل پیش خلا ، پالس ماتیک ، استریلیزاسون و خشک کن در اتوکلاو بیمارستانی وجود دارد.

دارای سیکل استریل برای جامدات با درجه حرارت استریل 121 و 134 درجه سانتی گراد با قابلیت اعمال تنظیمات

دارای سیکل استریل برای مایعات با درجه حرارت استریل 116 و 121 درجه سانتی گراد با قابلیت اعمال تنظیمات و مرحله خنک کن طبیعی

دارای فیلتر میکروبیولوژیکی جهت تصفیه هوا

دارای سیستم تله بخار جهت جلوگیری از تعریق هوا در اتوکلاو بیمارستانی

اتوکلاو بخار به دستگاهی گفته می شود که در آن درجه حرارت باید با استفاده از بخار قابل دستیابی باشد. در قرن نوزدهم برای اولین بار، اتوکلاوهای بخار برای استریل کردن مایعات بکار گرفته شد ولی با پیشرفت علم و تکنولوژی در حال حاضر از این دستگاه برای موارد متفاوتی از قبیل مایعات، تجهیزات و سایر موارد استفاده می شود.

اکثر اتوکلاو بخار به دو محدوده می رسند:

الف- محدوده پائین ۲۵۴-۲۵۰ درجه فارنهایت (۱۲۳-۱۲۱ درجه سانتی گراد)

ب- محدوده بالا ۲۷۴-۲۷۰ درجه فارنهایت (۱۳۴-۱۳۲ درجه سانتی گراد)

۲- چه نکاتی هنگام کار با اتوکلاو بخار باید رعایت شود؟

اثر بخشی اتوکلاو بخار بستگی به زمان, دما و مسیر تماس بخار با مواد عفونی دارد. بنابراین برای استریل کردن کامل و موثر و همچنین جهت عملکرد صحیح اتوکلاو پیشنهاد می شود:

 بیشتر از سه چهارم کیسه اتوکلاو پر نشود.

  مواد نوک تیز نباید در داخل کیسه اتوکلاو قرار داده شوند بلکه باید در ظروف مخصوص زباله های نوک تیز جمع آوری شده و به عنوان زباله های تیز و برنده دفع گردد.

اتوکلاو یک دستگاه برای استریل یا ضدعفونی کردن ابزار و وسایل مورد استفاده در علوم پزشکی، دندانپزشکی و آزمایشگاهی می باشد که به صورت یکبار مصرف قابل استفاده نبوده و بیش از یک بار مورد استفاده قرار می گیرند، به همین دلیل باید کاملا استریل شوند. این دستگاه کار خود را با استفاده از بخار انجام می دهد. دستگاه اتوکلاو دارای یک محفظه است که در آن از نیروی بخار تحت فشار به منظور استریلیزاسیون کمک می گیرد. در واقع افزایش دما در اتوکلاو منجر به استریل کردن ابزار آلات می شود. این درجه حرارت یا دما با بخار قابل تنظیم می باشد. اولین بار در قرن نوزدهم میلادی بود که دانشمندان از دستگاه اتوکلاو به منظور ضدعفونی کردن مایعات بهره بردند. این در حالیست که امروزه از دستگاه اتوکلاو برای استریلیزاسیون تجهیزات جامد نیز استفاده می شود. اتوکلاوها را از روی درجه حرارتی که با آن تنظیم می شوند نیز تقسیم بندی می کنند:

به طور کلی در اتوکلاو ایرانی تمام مواد غیر عفونی و عفونی آلوده شده با عوامل بیولوژیک شامل بقایای نمونه های محیط کشت تلقیح شده , پاتوژن های رشد کرده , سلول های انسانی , حیوانی و گیاهی , مواد آلوده شده به مدفوع انسان یا حیوان, محصولات خونی انسان و حیوان , ….. می توانند اتوکلاو ایرانی شوند. مواد عفونی باید در ظروف غیر قابل نشت(Leak proof) با برچسب مخصوص خطر بیولوژیکی جمع آوری شوند سپس اتوکلاو شده و دور ریخته شوند. مایعاتی که احتمالا” عفونی هستند را می توان اتوکلاو ایرانی نموده و سپس در سیستم فاضلاب ریخت یا به نسبت یک به ده با وایتکس یا ترکیبات ضد عفونی کننده مناسب دیگر مخلوط کرد و سپس در سیستم فاضلاب دفع نمود.

به طور کلی  در اتوکلاو بخار تمام مواد غیر عفونی و عفونی آلوده شده با عوامل بیولوژیک شامل بقایای نمونه های محیط کشت تلقیح شده , پاتوژن های رشد کرده , سلول های انسانی , حیوانی و گیاهی , مواد آلوده شده به مدفوع انسان یا حیوان, محصولات خونی انسان و حیوان , ….. می توانند اتوکلاو شوند. مواد عفونی باید در ظروف غیر قابل نشت(Leak proof) با برچسب مخصوص خطر بیولوژیکی جمع آوری شوند سپس اتوکلاو شده و دور ریخته شوند. مایعاتی که احتمالا” عفونی هستند را می توان اتوکلاو بخار  نموده و سپس در سیستم فاضلاب ریخت یا به نسبت یک به ده با وایتکس یا ترکیبات ضد عفونی کننده مناسب دیگر مخلوط کرد و سپس در سیستم فاضلاب دفع نمود.

موادی مثل داروهای سرطان زا ,رادیوایزوتوپ ها , مواد شیمیایی سمی, مواد شیمیایی قابل تبخیر یا هر ماده خطرناکی که ممکن است در اثر حرارت تبخیر شود و انتشار یابد را نمی توان اتوکلاو بخار کرد. به طور کلی مواد قابل اشتعال, واکنش پذیر خورنده, سمی یا مواد رادیو اکتیو نباید اتوکلاو شوند.